Sağlık konusunda popüler ve bilim dışı söylemler neden çok ilgi çekiyor? Bu düşünce özgürlüğü mü?
Niçin Anayasa Mahkemesi Aksine Karar Vermeyip, Düşünce Özgürlüğü Diye Yorum Getiriyor?
Gelelim bu SARI SERUM konusuna…
Konuyu sorulu yanıtlı anlatırsak herhalde sorun anlaşılır diye düşünüyorum…
▪️Sarı Serumun İçinde tam olarak ne bulunuyor?
Standart bir formülü yok. Bu en büyük sorun. Genelde izotonik veya İsolyt serumunun içine B vitaminleri kompleksi (B1, B2, B6, B12), C vitamini, bazen magnezyum, kalsiyum, amino asit, ağrı kesici, mide koruyucu, antibiyotik ve kortizon (deksametazon, prednol) karıştırılıyor. Yani sarı rengi B vitamininden geliyor. Her yerde farklı karışım yapılıyor, ne konulduğu hastaya tam söylenmiyor maalesef…
▪️Sarı Serumun tıbbi açıdan kanıtlanmış bir faydası var mı?
Grip, soğuk algınlığı, halsizlik için hayır. Viral üst solunum yolu enfeksiyonları 5-7 günde kendiliğinden geçer. Sarı serum hastalığı kısaltmaz, virüsü öldürmez. Yapılan çalışmalar, vitaminlerin damardan verilmesinin ağızdan alınmasına üstün olduğunu göstermemiştir…
▪️Ne zaman insana serum gerekir? Her halsizlikte serum takılır mı?
Hayır. Serum sadece; ağızdan sıvı alamayan, kusma-ishalden susuz kalmış, tansiyonu düşmüş, kan şekeri düşmüş, ciddi elektrolit bozukluğu olan hastalara, hastanede, tetkik sonrası takılır. Halsizim, grip oldum diye serum takılmaz. Halsizliğin nedeni dinlenme ve sıvı ile düzelir...
▪️Ağızdan alınan vitamin ile serumdan verilen vitamin farkı nedir?
Ağızdan alınan vitamin bağırsaktan emilir, fazlası idrarla atılıp, vücut kendini korur. Damardan verilince bu süzgeç bypass edilir. Kan düzeyi bir anda çok yükselir. Yani faydası artmaz, riski artar. Vitamin eksikliği olmayan birine damardan vitamin vermek gereksizdir…
▪️Sarı Serum’un bağışıklığı güçlendirip, hasta hızlı iyileştirir mi?
Bilimsel karşılığı yoktur. Bu bir pazarlama söylemidir. Bağışıklık sistemi bir serumla bir saatte güçlenmez. Asıl bağışıklık; aşı, uyku, dengeli beslenme ve istirahatle güçlenir…
Geleli Sarı Serumun Risklerine…
▪️Hangi riskleri var?
Enfeksiyon, damar iltihabı, alerji, ritim bozukluğu, tansiyon düşmesi, akciğer ödemi, böbrek hasarı oluşabilir…
▪️İçindeki maddeler alerji yapar mı?
Evet. En çok antibiyotikler yapabilir. B vitaminleri, ağrı kesiciler ve kortizon da alerji yapabilir. Önceden alerjisi olmayan kişide bile ilk kez alerji gelişebilir…
▪️Anafilaksi nedir, serumda nasıl gelişir?
Anafilaksi, vücudun bir maddeye aşırı tepki vermesidir. Dakikalar içinde dil-dudak şişmesi, nefes darlığı, tansiyon düşmesi, bilinç kaybı olur. Serum damardan verildiği için alerjen doğrudan kana karışır. Müdahale için saniyelerle yarışılır. Merdiven altı yerde müdahale imkânı yoktur...
▪️Sarı Serum; kalp ritim bozukluğu, tansiyon düşmesi, solunum yetmezliği yapar mı?
Evet. Hızlı verilen serum kalbe yük bindirir. Potasyum, magnezyum, kalsiyum dengesizliği ritim bozar. Kortizon tansiyonu ve şekeri fırlatır. Alerji solunumu durdurur…
▪️Sağlıklı insanda da ciddi komplikasyon yani yan etki olur mu?
Olur. Maalesef kaybettiğimiz genç, sağlıklı hastalar var. Sağlıklı olmak, alerjiye karşı garanti değildir…
▪️Hızlı verilmesi veya yanlış hazırlanması ölümcül olur mu?
Olur. Yanlış doz, yanlış karıştırma, mikropların (özellikle dirençli bakterilerin) bulaşması, hızlı serum verimesi(infüzyon) ölüm nedenidir. Serum bir limonata değildir, ilaçtır…
▪️Kalp, böbrek, karaciğer hastalarında verilmesi durumunda; risk nedir?
Bu hastalarda çok daha yüksek risk vardır. Kalp hastasında sıvı yükü kalp yetmezliğini tetikler. Böbrek hastasında vitamin ve ilaç atılamaz, birikir. Karaciğer hastasında ilaçlar metabolize edilemez. Şeker, tansiyon hastasında kortizon krize neden olma olasılığı yüksektir…
SARI SERUMUN POPÜLER OLMASI
▪️Neden popüler olup, insanlar bu seruma yöneliyor?
Çünkü insanlar hızlı iyileşmek istiyor. 2-3 gün yatmak yerine, bir saatte ayağa kalkmak cazip geliyor. Yoğun çalışma yaşamı, "hemen iyileşeyim" baskısı ve "herkes yaptırıyor, iyi geldi" söylemi bunu maalesef körüklüyor…
▪️Sosyal medyada enerji ve bağışıklık takviyesi gibi pazarlanması konusunda neler söylenebilir?
Bu tıbbi değil, ticari pazarlamadır. Vitamin serumları "wellness" adı altında satılıyor. Fenomenler, güzellik merkezleri, evde serum hizmetleri bu algıyı büyütüyor. Sağlık Bakanlığı'nın onaylamadığı bir uygulamayı reklamla masum göstermek Toplum Sağlığı sorunudur…
▪️Kısa sürede ayağa kaldırdığı algısı gerçek mi?
Kısmen algı, kısmen kortizon etkisi. İçindeki kortizon ve ağrı kesici 1-2 saatlik sahte bir iyilik hali yaratır. Ateş düşer, ağrı azalır, kişi "iyileştim" sanır. Ama virüs durur. Hastalık 1 gün sonra daha ağır döner. Kortizon ayrıca bağışıklığı baskılar…
HASTALARA UYARILAR
▪️En önemli uyarımız ne olmalı?
Sarı serum bir tedavi değil, riskli bir girişimdir. Grip için serum istemeyin. Aşınızı olun, istirahat edin, bol sıvı alın. Geçmeyen şikayetinizde aile hekiminize gidin…
▪️Gerçekten iyileştiriyor mu, algı mı?
Algıdır. Bilimsel olarak iyileştirdiği gösterilmemiştir. İyileşen hasta zaten kendi bağışıklığıyla iyileşecektir…
▪️Basit halsizlik nasıl ölümcüle döner?
Şöyle söyleyelim: Halsizlik -> serum -> içindeki antibiyotiğe anafilaksi veya hızlı sıvıya bağlı kalp ritim bozukluğu -> nefes durması -> müdahale edilemezse ölüme evrilir.15 dakikalık işlem, hayat boyu pişmanlığa döner…
▪️Sağlıklı insan “Sarı Serumdan” ölebilir mi?
Evet, maalesef mümkündür. Tıp literatüründe ve ülkemizde örnekleri var…
▪️Hangi maddeler yaşamsal tehlike yaratır?
Başta antibiyotikler, B vitaminleri, kortizon ve hızlı verilen sıvının kendisi. Hepsi ayrı ayrı risklidir, bir arada risk katlanır….
▪️Vatandaşın bilmesi gereken 3 önemli nokta Nrdir?
*Sarı serumun standart içeriği ve kanıtlanmış faydası yoktur…
*Alerji ve kalp ritim bozukluğu ile sağlıklı insan bile ölebilir…
*Grip ve halsizliğin tedavisi serum değil; aşı, istirahat, sıvı ve hekim muayenesidir…
▪️SON SÖZ OLARAK NE DİYEBİLİRİZ?
"Hastalar eğitilmeli, televizyonlarda kısa anonslarla bilgilendirilmeli, hastalığı devam edenler mutlaka aile hekimine, gerekirse Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji uzmanına veya çocuksa pediatri uzmanına muayene olmalıdır…
“KORUYUCU HEKİMLİK YSŞAMSAL VE ÖNCELİKLİDİR!..”
Sevgilerimle…
Dr. Mustafa Torun
Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı
mtorun3@gmail.com